هر آنچه که باید درباره قانون اضافه کاری بدانید

قوانین کار به قدری گسترده هستند که  برای اینکه معنا و مفهوم تمام آنها را بدانید نیاز به کتابی حداقل صد صفحه‌ای است. اما قانون اضافه کاری، مفهومی پیچیده نیست و ممکن است بسیاری از شما آن را به خوبی بشناسید. البته باید عنوان کنیم که این موضوع پیچیدگی‌ها خاص خود را دارد و ممکن است ندانید نحوه محاسبه اضافه کار به چه صورت است.

در این مقاله قصد داریم تا به طور مفصل درباره قانون اضافه کاری و بایدها و نبایدهای آن صحبت کنیم و به عنوان مثال بگوییم که آیا اضافه کار مشمول بیمه می‌شود یا خیر.

 

قانون اضافه کاری چیست؟

اگر بخواهیم تعریف کلی از اضافه کار داشته باشیم باید بگوییم که اضافه کاری مدت زمانی است که کارمند غیر از ساعت کاری در اختیار کارفرما قرار می‌دهد و معمولا برای محاسبه آن محدودیت‌هایی وجود دارد. اضافه کاری به این صورت نیست که کارمند تعداد ساعت زیادی را در محل کار و یا خارج از آن را به کار بگذراند و در پایان ماه انتظار دریافت حقوق اضافه کاری را داشته باشد.

محدودیت‌های اضافه کاری به این صورت است که ساعت کاری کارگر یا کارمند از ۸ ساعت در شبانه روز و ۴۴ ساعت در هفته نباید بیشتر باشد. اما برای مواردی که نیاز به گذراندن زمان بیشتر توسط کارمند است و به حضور او بسیار نیاز است، باید برای حضور او به قوانین ۵۹ و ۶۰ قانون مراجعه کرد.

ماده ۵۹ قانون کار

در شرایط عادی ارجاع کار اضافی به کارگر با شرایط ذیل مجاز است:

‌الف – موافقت کارگر

ب – پرداخت ۴۰% اضافه بر مزد هر ساعت کار عادی.

‌تبصره – ساعات کار اضافی ارجاعی به کارگران نباید از ۴ ساعت در روز تجاوز نماید (‌مگر در موارد استثنایی با توافق طرفین).

ماده ۶۰ قانون کار

ارجاع کار اضافی با تشخیص کارفرما به شرط پرداخت اضافه‌کاری (‌موضوع بند ب ماه ۵۹) و برای مدتی که جهت مقابله با اوضاع و ‌احوال ذیل ضرورت دارد مجاز است و حداکثر اضافه‌کاری موضوع این ماده ۸ ساعت در روز خواهد بود (‌مگر در موارد استثنایی با توافق طرفین).

‌الف – جلوگیری از حوادث قابل پیش‌بینی و یا ترمیم خسارتی که نتیجه حوادث مذکور است.

ب – اعاده فعالیت کارگاه، در صورتی که فعالیت مذکور به علت بروز حادثه یا اتفاق طبیعی از قبیل، سیل، زلزله و یا اوضاع و احوال غیر قابل ‌پیش‌بینی دیگر قطع شده باشد.

‌تبصره ۱ – پس از انجام کار اضافی در موارد فوق، کارفرما مکلف است حداکثر ظرف مدت ۴۸ ساعت، موضوع را به اداره کار و امور اجتماعی ‌اطلاع دهد تا ضرورت کار اضافی و مدت آن تعیین شود.

‌تبصره ۲ – در صورت عدم تایید ضرورت کار اضافی توسط اداره کار و امور اجتماعی محل، کارفرما مکلف به پرداخت غرامت و خسارات وارده به ‌کارگر خواهد بود.

به طور کلی اضافه کار قانون کار سختی و پیچیدگی‌های خاص خود را دارد و هم کارمند و هم کارفرما باید با این قوانین به خوبی آشنایی داشته باشند تا بتوانند آن را به درستی محاسبه کنند. البته به یاد داشته باشید که اضافه کاری امری اختیاری است و در صورت توافق امکان اجرای آن وجود دارد. اگر کارگر یا کارمند موافقت خود را برای اضافه کاری اعلام کرد، کارفرمای باید آن ۴۰ درصد ذکر شده در قانون ۵۹ را به او پرداخت کند.

 

نحوه محاسبه اضافه کار

زمانی اضافه کاری برای کارگر و کارمند محاسبه می‌شود که او میزان ساعت روزانه خود را پر کرده باشد و این ساعت‌هایی که او برای کارفرما کار کرده است، بیشتر از ساعت کاری او بوده باشد. در ضمن این میزان باید به همان اندازه‌ای عرف باشد و اگر از میزان آن بیشتر باشد، به عنوان اضافه کاری محسوب نمی‌شود.

نکته: بسیاری از کارفرمایان و شرکت‌ها قانون اضافه کاری را در قوانین حقوقی خود لحاظ نمی‌کنند و به هیچ عنوان در پرداختی خود اضافه حقوق را به کارمند پرداخت نمی‌کنند.

اما نحوه محاسبه اضافه کار به این صورت است که هر ساعت کار را بر میزان دستمزد ساعتی ضرب می‌کنند. پس از آن، ۴۰ درصد از دستمزد هر ساعت کار معمولی را به رقم به دست آمده قبلی اضافه می‌کنید و این مبلغ همان دستمزد برای هر ساعت اضافه کاری است.

بنابراین فرمول اضافه کاری به این صورت می‌باشد:

۴۰ درصد از دستمزد یک ساعت کار + دستمزد یک ساعت کار (هر چه ساعت بیشتر باشد رقم دستمزد ساعتی در تعداد ساعت ضرب می‌شود)

با یک مثال این محاسبه را کمی آسان‌تر و روان‌تر می‌کنیم. فرض کنید که برای هر ساعت کار ۱۰۰ هزار تومان دستمزد شما می‌شود. اگر شما یک ساعت اضافه کار داشته باشید، رقم اضافه حقوق شما ۱۴۰ هزار تومان خواهد شد.

در مورد محاسبه اضافه کار، ساعات کار قانونی در هر سال ملاک قرار می‌گیرد. ساعت کار قانونی در سال ۹۹ به شرح زیر است:

ماه

تعداد رزو ماه تعداد جمعه تعداد تعطیل رسمی

رزو غیر تعطیل

ساعات کار قانونی برای کارگران در سال ۹۹

فروردین ۳۱ ۵ ۶ ۲۰ ۱۴۷
اردیبهشت ۳۱ ۴ ۱ ۲۶ ۱۹۱
خرداد ۳۱ ۵ ۵ ۲۱ ۱۵۴
تیر ۳۱ ۴ ۰ ۲۷ ۱۹۸
مرداد ۳۱ ۵ ۱ ۲۵ ۱۸۳
شهریور ۳۱ ۴ ۲ ۲۵ ۱۸۳
مهر ۳۰ ۴ ۲ ۲۴ ۱۷۶
آبان ۳۰ ۵ ۲ ۲۳ ۱۶۹
آذر ۳۰ ۴ ۰ ۲۶ ۱۹۱
دی ۳۰ ۴ ۱ ۲۵ ۱۸۳
بهمن ۳۰ ۴ ۱ ۲۵ ۱۸۳
اسفند ۳۰ ۵ ۳ ۲۲ ۱۶۱
جمع ۳۶۶ ۵۳ ۲۴ ۲۸۹ ۲۱۱۸

 

نکته: میزان دریافتی برای اضافه کاری در روز جمعه نسبت به روزهای تعطیل سال کمی بیشتر است. بر اساس قانون کار  و طبق قانون ۶۳ کار، روز جمعه به دلیل اینکه روز خانواده است و به کارگر و خانواده او تعلق دارد؛ به همین دلیل درصد محاسبه اضافه کاری در این روز با روزهای عادی و تعطیل رسمی فرق دارد. در ادامه مقاله درباره اضافه کاری جمعه خواهیم گفت.

نکته: شب کاری نیز نوعی اضافه کاری به شمار می‌آید و مشمول دریافت اضافه کاری می‌شود. شب کاری از ساعت ۲۲ تا ۶ صبح محاسبه می شود. نحوه محاسبه شب کاری به این صورت است که کارمند برای هر ساعت کار در شب ۳۵ درصد اضافه مزد به علاوه دستمزد ساعت کاری عادی دریافت می‌کند.

 

کسر کار و اضافه کار

کارگران و کارمندان به دو شکل در محل کار غیبت دارند. در مدل اول او یا دیر به سر کار می‌رسد و یا اینکه محل کار را زودتر از ساعت مشخص شده ترک می‌کند. اما در حالت دوم فرد یک یا چند روز را در محل کار حاضر نمی‌شود و برای او غیبت رد می‌شود. در هر دو حالت کارمند با کسری کار مواجه شده است و این حالت بر اساس قانون با کسری حقوق و دستمزد نیز همراه است.

در ماده ۲۷ قانون کار و تبصره ۲ این ماده قانونی در خصوص انضباط کار و الزامی بودن رعایت آن در کارگاه‌ها به کارگران تکلیف شده است. بر اساس ماده قانون ۲۷ قانون کار و تبصره ۲:

هرگاه کارگری در انجام وظایف محوله خود قصور کند و آیین ‌نامه‌ های انضباطی کارگاه را پس از تذکرات کتبی نقض کند، کارفرما حق این را دارد که در صورت اعلام نظر مثبت شورای اسلامی کار مطالبات کارگر را به وی پرداخت کند و به نسبت هر سال سابقه کار معادل ماه آخر حقوق کارگر را به‌ عنوان حق سنوات به او بپردازد و قرارداد کار را فسخ کند.

در این حالت کارفرما می‌تواند از حقوق کارگر یا کارمند کم کند و نحوه محاسبه کسر از کار به این صورت است که به میزان ساعتی که او در محل کار نبوده است و میزان ساعت خود را پر نکرده است از حقوق کم می‌شود. یعنی اگر او به اندازه دو ساعت تاخیر و تعجیل در کار داشته است، به اندازه دو ساعت دستمزد از حقوق او کم می‌شود.

توجه: کار در روز جمعه به عنوان اضافه کاری به شمار می‌آید و در این روز تاخیر و کسر از حقوق برای فرد در نظر گرفته نمی‌شود.

اما در حالتی که فرد یک یا چند روز را غیبت کند، به اندازه میزان روزهایی که نبوده و مزد روزانه از حقوق او کم می‌شود. در مواقعی، اگر کارمند غیبت غیرموجه داشته باشد به کمیته انضباطی می‌رود تا در مورد غیبت غیرموجه خود توضیح دهد.

در صورتی که کارمند در محل کار غیبت داشته باشد، حتما باید بعد از ۴۸ ساعت آن را به مدیر و کارفرما اعلام کند.

کارگر می‌تواند میزان روزهایی که غیبت داشته است را به عنوان مرخصی استحقاقی رد کند و اگر این نوع مرخصی را نداشته باشد از حقوق و مزایای او کم خواهد شد.

غیبت غیر موجه و استفاده نکردن از مرخصی استحقاقی، می‌تواند باعث شود که کارفرما به نسبت ساعات کسر کار از حقوق کم کند. در این حالت کارگر می‌تواند با اضافه کاری این میزان کسری کار را جبران کند.

دستمزد ساعتی نقش اساسی در فرمول اضافه کار و کسر کار دارد و در هر دو فرمول این دستمزد ساعتی است که نقش اصلی را ایفا می‌کند.

 

اضافه کار مشمول بیمه می‌شود؟

از آنجایی که اضافه کار چیزی جدای از حقوق و مزایایی است که کارگر دریافت می‌کند، بنابراین ممکن است این سوال پیش بیاید که آیا اضافه کار مشمول بیمه میشود؟

بر اساس بند ۵ ماده ۲ قانون تأمین اجتماعی هرگونه دریافتی کارمند و کارگر، مشمول کسر حق بیمه می‌شوند و به این ترتیب اضافه کار نیز مشمول بیمه می‌شود.

قانون اضافه کاری جمعه

روز جمعه در تعریف کار به عنوان روز تعطیل مشتخص شده است و اگر کارمند یا کارگری در این روز برای کارفرما اضافه کاری انجام دهد، طبق قانون مشمول پرداخت اضافه کاری به میزان ۴۰ درصد است. همان‌طور که در بالا و در یکی از نکات عنوان کردیم، روز جمعه روزی است که فرد کارمند یا کارگر آن را با خانواده می‌گذراند و در صورتی که آن را برای کارفرما کار کند، باید اضافه کاری دریافت کند و میزان مزایای این اضافه کاری نسبت به دیگر روزهای تعطیل سال نیز بیشتر است. به اصطلاح آن مبلغی که کارگر در روز جمعه به عنوان اضافه کاری دریافت می‌کند، جمعه کاری می‌گویند.

برای کارگر و کارمندی که روز جمعه سر کار بوده و به اصطلاح جمعه کاری کرده، مبلغ اضافه کاری یا جمعه کاری (۱۸۰%) محاسبه می‌شود و این رقم برای روز تعطیل رسمی وسط هفته (۱۴۰%) خواهد بود.

در این مقاله ایران سلری سعی کردیم که به طور کامل درباره اضافه کار و بایدها و نبایدهای آن توضیح دهیم. اگر سوالی در این باره دارید و یا دوست دارید تا نکته‌ای به آن اضافه کنید، آن را در بخش نظرات با ما در میان بگذارید.

بیشتر بخوانید: مشاهده گزارش حقوق ۹۹ 

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.